Zeyd b. Hârise'nin Cüzamları Te'dib İçin Hısma'ya
Gönderilişi
Seferin
Tarihi, Mevkii ve Sebebi
Dubayb Oğulları Temsilcisinin Zeyd b. Hârise ile
Konuşması
Hz. Ali'nin Zeyd b. Hârise'ye Gönderilişi
Sihir ve Kehanetin Mânâları, Çeşitleri,
Tarihçeleri; ve Yahudi Sihirbazı Lebid'in Peygamberimiz
Aleyhisselamı Sihirle Öldürmeye Kalkışı
Sihrin Peygamberlik Sıfatları ve Vazifeleri
Üzerinde Tesirinin Olmadığı
Sihrin Keramet ve Mucize ile İlgisinin Bulunmadığı
Sihrin ve Sihirbazlığın Tarihçesi
Yahudiler Peygamberimiz Aleyhisselamı Ne Zaman ve
Nasıl Sihirle Öldürmeye Kalkıştılar?
Yapılan Sihrin Zervan Kuyusundan Çıkarılışı ve
Peygamberimiz Aleyhisselamın Kurtuluşu
Zervan Kuyusunun Kapatılışı ve Lebid b. A'sam'ın
Sorguya Çekilişi
Eban b. Saîd b. Âs'ın Müslüman Oluşu
Eban'ın
flffüstüman Oluşunun Sebebi
Haccac b. Ilâtu's-Sülemî'nin Müslüman Oluşu
Haccac'ın
Kimliği ve Müslüman Oluşunun Sebebi
Peygamberimiz Aleyhisselamın Hayber Yahudilerini
Hakkı İtirafa, Allah'a ve Allah'ın Resûlüne
Hısmâ seferi, Hicretin 7. yılı
başlarında vuku bulmuştur.[1]
Hısmâ; Şam toprağında bir kırdır. Vâdi'l-kurâ'ya iki gecelik uzaklıktadır. Cüzamların konak
yeridir.[2]
Peygamberimiz Aleyhisselamın elçisi Dıhye b. Halife Kayser Herakliyus'un
yanından Medine'ye dönerken, Hısma'ya geldiği sırada,
Cüzamlardan Huneyd ve Huneyd'in
oğlu ile daha bazı adamlar, önünü keserek Kayser'in vermiş olduğu birçok
kıymetli hediyeleri soymuşlar, Medine'ye ancak üzerindeki eski elbise ile
gelebilmişti.[3]
Bunun üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselam,
Zeyd b. H ârise'yi, 500
kişilik askerî birte'dib birliğinin başında Cüzamlara
yolladı.
Dıhye b. Halifeyi de Zeyd b. Hârise'nin yanına kattı.
Benî Uzrelerden bir adam da, kılavuz
olarak yanlarına katıldı.[4]
Zeyd b. Harise ve askerleri,
kılavuzlarıyla birlikte, geceleri yürüyorlar, gündüzleri gizleniyorlardı.[5]
İslâm mücahidi erinin Cüzamların yurtlarına geldikleri sırada,
Cüzamların ileri gelenlerinden Rifâa b. Zeyd Müslüman olup Peygamberimiz Aleyhisselamın
mektubu ile kavminin yanına dönmüş, Cüzamlardan bütün Gatafanlarve
Vâillerile Selaman ve Sa'd-ı Hüzeymlerden ve Behralardan birçok kişilerde, Harretü'r-Reclâ'ya gelip konmuşlardı.
Rifâa b.Zeyd
de, Benî Dubayblardan bazı kişilerle birlikte Kurâ-i Rebbe'de, öteki Benî Dubayblar
ise Harre nahiyesinin Medan
vadisinde bulunuyorlardı.
Zeyd b. Hârise'nin
gelip saldıracağından hiçbirinin haberi yoktu.
Kılavuz, İslâm mücahidlerini Harre'nin Evlac tarafından
getirmişti.[6] İslâm mücahidleri, sabahleyin, Huneyd
ve oğlunun konak yerine ve onların yanında bulunanlara ansızın baskın yaptılar.
Huneyd ile oğlu öldürüldü.
Benî Ahnef veya Ecneflerden
de iki kişi öldü.[7]
1000 deve ile 5000 davar iğtinam edildi.[8]
Rifâa b. Zeyd'in
cemaatinden, Benî Dubayblardan yeni Müslüman olmuş
bulunan bazı kişiler, Huneyd ile oğlunun Dıhye b. Halifeyi soyduklarını haber alır almaz toplanmış,
onların üzerlerine yürüyüp çarpışmış, yağmaladıkları şeyleri-Dıhye'ye teslim etmek üzere-ellerinden kurtarmış bulunuyorlardı.[9]
Dubayb oğulları, İslâm mücahidlerinin Medan çölünde
bulunduklarını öğrenince, onlardan Hassan (Vâkıdî'ye göre Hıbbas)
b. Melle Süveyd b. Zeyd'in Acace adındaki atına, Üneyf b. Melle ise Melle'nin Rıgal adındaki atına, Ebu Zeyd b. Amr
da Şemr adlı kendi atına binip gittiler.
Bunlar İslâm mücahidlerine yaklaşınca, Ebu Zeyd'le Hassan, Üneyf b. Melleye:
"Sen bizden ayrıl, dönüp git! Çünkü, biz senin dilinden
korkuyoruz!" dediler, onun üzerine dikildiler ve atının üzerinden
ayrılmadıkça, yanından uzaklaşmadılar.
Üneyf ise:
"Ben de, iki atlının yaya yürüyücüsü olurum!" diyerek
arkalarından koştu ve yetişti. Ona:
"Sen bizimle gel, ama şimdiye kadar yapageldiğin
şeyleri bugün sakın yapma! Biz konuşurken, sen dilini tut! Bugün bize bir
uğursuzluk getirme!" dediler.
İçlerinden, yalnız Hassan b. Melle'nin
konuşmasını kararlaştırdılar. Bunlar, Cahiliye
çağında aralarında bazı kelimelerle (parolalarla) birbirlerini tanırlardı.
"Kavedî" dedikleri de, olurdu.[10]
Herhangi bir kimse kendilerine kılıçla vurmak istediği zaman
"Bûrî" veya "Sûrî"
parolasını kullanırlardı.[11]
Temsilciler İslâm mücahidlerinin
yanlarına doğru varırlarken, onlar da bunlara doğru gelmeye başladılar.
Hassan, İslâm mücahidlerine:
"Biz, Müslüman bir cemaatiz!" dedi.
Siyah bir at üzerinde Müslümanların yanına götürülen, varan ilk
kişi o oldu.
Üneyf:
"Bûrî"[12]
veya "Kavedî" dedi.[13]
Hassan, ona:
"Sabırlı ol!" dedikten sonra, Zeyd
b. Hârise'nin yanına kadar varıp durdu.
Zeyd b. Harise:
"Öyleyse, Ümmü'l-Kitâbı [Fatiha
sûresini] okuyunuz bakayım?" dedi.
Hassan Fatiha sûresini okuyunca, Zeyd b.
Harise:
"Askerlere sesleniniz ki; Yüce Allah, şu kavmin içinden çıkıp
geldikleri yeri bize haram ve dokunulmaz kılmıştır. Ahdini bozan, bundan
müstesnadır!" dedi.[14]
Zeyd b. Harise, onlardan yalnız
birisini Fatiha sûresinden imtihan etti, başka birşey
yapmadı.[15]
Zeyd b. Harise esirleri Dubayb oğullarına iade etmek istediği zaman,
arkadaşlarından bazıları, onların işlerinde karışıklık bulunduğunu haber
verdiler.
Bunun üzerine, Zeyd b. Harise iade işini
bir müddet için geri bıraktı ve:
"Onlar hakkında, Allah hüküm verecektir!" dedi.[16]
Hassan b. Melle'nin kızkardeşi
de esirler arasında idi.
Zeyd b. Harise, Hassan b. Melle'ye:
"Al, götür onu!" dedi.
Ümmü'l-Fezer
ed-Dulaiye, Hassan b. Melle'ye:
"Kızlarınızı götürüyorsunuz da, analarınızı mı
bırakıyorsunuz?!" dedi.
Hasib oğullarından birisi de:
"Onlar Dubayb oğullarındandır. Her
zaman, onların dilleri büyülüdür!" diye mırıldandı.
Mücahidlerden bazısı bunu işitip Zeyd b. Hâriseye haber verdiler.
Bunun üzerine, Zeyd b. Harise emretti, Hassân'ın kızkardeşinin elindeki
bağ çözüldü.
Zeyd, Hassân'a:
"Yüce Allah şu amcanın kızları hakkında hükmünü verinceye
kadar, sen de onlarla birlikte burada otur!" dedi.
Elçiler dönmek istediler.
İslâm askerleri, onların gelmiş oldukları vadilerine inip
gitmelerine engel oldular.
Onlar da ev halklarının yanında akşamladılar.[17]
Dubayb oğulları temsilcileri, Zeyd b. Harise ile arkadaşlarını gözetlemeye başladılar; ve
onların uyuduklarını anlayınca,[18]
gecenin bir kısmını geçirdikten sonra, hayvanlarına binip Rifâa
b. Zeyd'in yanına vardılar.
Ebu Zeyd
b. Amr,
Ebu Şemmas
b. Amr,
Süveyd b. Zeyd,
Ba'ce b. Zeyd,
Berza' b. Zeyd,
Muharribe b. Adiyy,
Üneyf b. Melle,
Hassan b. Melle, Leylâ Harresi kuyusunun üzerindeki Kurâ-i Rebbe'de
Rifâa b. Zeyd'in yanında
sabahladılar.[19]
Sabahleyin, Hassan b. Melle, Rifâa b. Zeyd'e:
"Sen oturup keçi sütü içmeyi düşünüyorsun! Cüzam kadınları
ise, baskın yapılıp esir edilmiş bulunuyorlar!?
Halbuki, senin elinde, Peygamberden getirmiş olduğun mektup da
var!" dedi.[20]
Başlarına geleni ona haber verdi.[21]
Rifâa b. Zeyd,
devesinin getirilmesini istedi, sıçrayıp onun üzerine bindi.
Baskın sırasında Hasiblerden öldürülmüş
olanın kardeşi Ümeyye b. Zafere de yanlarında olduğu
halde, üç gecede Medineye yetiştiler.
Rifâa b. Zeyd'le
arkadaşları Mescide kadarvardılar.
Müslümanlardan birisi, onlara bakıp:
"Develerinizi ıhdırmayınız!"
deyince, temsilcilerin elleri yanlarına düştü. Hayvanlarından indiler, hayvanlarını
ıhdırmayıp ayakta durdurdular.
Peygamberimiz Aleyhisselam, onları
görünce:
"Halkın arka tarafına geliniz!" diye eliyle işaret
buyurdu.
Rifâa b. Zeyd,
söze başlamak istediği sırada, halktan birisi ayağa kalkıp:
"Yâ Rasûlallah!
Bunlar, insanı ücretsiz olarak zorla çalıştıran bir kavimdir!" dedi.
Rifâa b. Zeyd,
Peygamberimiz Aleyhisselama:
"Allah seni rahmetiyle esirgesin! Sen o gün bize hayırdan
başkasını vermemiştin!" dedikten sonra, Peygamberimiz Aleyhisselamın
kendisi için yazdırmış olduğu yazıyı Peygamberimiz Aleyhisselam
m önüne koydu ve:
"Yâ Rasûlallah!
Önündeki, Rifâa b. Zeyd'e
daha önce yazıp [yazdırıp] vermiş olduğun yazıdır.
Ona sonradan yapılan vefasızlık da ortadadır!" dedi.
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"Oku onu ey oğul! Dileğini de açıkla!" buyurdu.
Rifâa b. Zeyd
yazıyı okuduğu zaman, Peygamberimiz Aleyhisselam
ondan haberi sordu.[22]
Temsilciler, Zeyd b. Hârise'nin
yaptığını, Peygamberimiz Aleyhisselama anlattılar.[23]
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"Ya öldürülmüş olanları ne yaparım?" buyurdu[24]
ve bunu üç kere tekrarladı..
Rifâa b. Zeyd:
"Yâ Rasûlallah!
Sen daha iyi bilirsin: Sen kendine helâl olanı haram kılma! Kendine haram olanı
da helâl kılma![25]
Sen bizim için de, helâl olanı haram kılma! Haram olanı da bize
helâl kılma!" dedi.[26]
Temsilcilerden Ebu Zeyd
b. Amr:
"Yâ Rasûlallah!
Sen, bizden sağ olanlan salıver! Öldürülmüş olanlara
gelince; onlar şuracıkta ayaklarımın altında kalıversin gitsin! Onlardan
dolayı hiçbir hak istenilmesin!" dedi.
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"Ebu Zeyd
doğru söyledi!" buyurdu.[27]
Temsilciler:
"Yâ Rasûlallah!
Zeyd b. Hâriseye bizimle
birlikte bir adam gönder de, o, ailelerimizin ve mallarımızın arasından
çekilsin!" dediler.[28]
Cüzam temsilcilerinin istekleri üzerine, Peygamberimiz Aleyhisselam, Hz. Ali'ye:
"Haydi, yâ Ali! Bin de, onlarla birlikte git!" buyurdu.
Hz. Ali:
"Yâ Rasûlallah!
Zeyd bana boyun eğmez!" dedi.
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"Al şu kılıcımı!" buyurdu ve kılıcını Hz. Ali'ye verdi.[29]
Hz. Ali:
"Yâ Rasûlallah!
Benim üzerine bineceğim bir hayvanım da yok!" dedi.
Temsilciler:
"İşte sana deve!" dediler.
Hz. Ali, temsilcilerden birisinin devesine bindi ve birlikte yola koyuldular.[30]
Yolda, Zeyd b. Harise tarafından Ebi
Vebr'in Şemr adındaki
hayvanına bindirilip Peygamberimiz Aleyhisselama
gönderilmiş olan elçi[31]
Râfi' b. Mıkyes'e
rastladılar.[32]
Cüzam temsilcileri, Râfi'i devenin
üzerinden indirdiler.
Râfi':
"Yâ Ali! Ya benim halim ne olacak?
Ben neye bineceğim?" dedi.
Hz. Ali:
"O, onların malıdır. Onu görünce, tanıdılar ve aldılar"
dedi.[33]
Râfi'i terkisine aldı.[34]
Gittiler, Fahleteyn çölünde Zeyd
b. Harise ile askerlerine kavuştular.[35]
Hz. Ali, Zeyd b. Hârise'ye:
"Resûlullah Aleyhisselam,
şu kavme, elinde bulunan esirlerin ve malların hepsini iade etmeni sana
emrediyor!" dedi.
Zeyd b. Harise:
"Resûlullah Aleyhisselam
tarafından geldiğine bir alâmet, bir işaret var mıdır?" diye sordu.
Hz. Ali:
"Bu kılıcıdır!" dedi.
Zeyd b. Harise, Peygamberimiz Aleyhisselamın kılıcını görünce, tanıdı.
Hemen hayvanından inip askerlere seslendi:
Askerler kendisinin yanında toplanınca, onlara:
"Kimin elinde esirlerden veya maldan ne varsa, onu hemen Resûlullah Aleyhisselamın şu
elçisine iade etsin!" dedi.[36]
Herkes, Cüzamlardan almış oldukları herşeyi
geri verdiler.[37]
Sihir sözü, Araplarca, birşeyi yönünden
çekip çevirmek, değiştirmek yerine de kullanılır.[38]
Sihir, lügatta, sebebi gizli ve ince
olan şeye; şeriat teriminde de, sebebi gizli olan ve aslına uymayan,
gözbağcılık, düzenbazlık, oyunculuk biçimindeki şeylere denir.[39]
Sihir, kötü kişilerde görülen, itiraz ve reddedilmesi güç olmayan
olağanüstü işler diye de tarif edilir.[40]
Sihrin Türkçe'de karşılığı, büyü ve cadılıktır.
Sihir, aslında, insanın ciğerine vurarak sersemletmek mânâsına masdar olup; sonradan, cadılıkta kullanıl mıştır.[41]
Sihrin üç türlü mânâsı vardır:
1- Aslı ve hakikati olmayan
zihnî hayallemeler, kuruntular, düzen ve oyunlardır
ki; hokkabazların el çabukluğuyla gözlerden kaçırmak ve koğucuların
da yaldızlı sözlerle kulakları avutmak suretiyle yaptıkları şeyler sihrin
birinci bölümündendir.
Yüce Allah, bu çeşit sihir ve sihirbazlar hakkında:
"...Halkın gözlerini büyülediler ve onlara korku saldılar."[42]
"Onların ipleri ve değnekleri, sihirleri yüzünden, kendisine,
gerçekten koşuyormuş hayalini verdi" buyurmuştur.[43]
O zaman, imansızlar Mûsâ Aleyhisselamı
da böyle bir sihirbaz sandıkları için, ona: "Ey sihirbaz! Bizim için
Rabbine dua et!" diye[44]
hitap etmişlerdi.
2- Sihrin ikinci mânâsı;
herhangi bir suretle yaklaşıp şeytanın yardımını sağlam aktır ki, Yüce
Allah, bu hususta da:
"Şeytanın, kimlerin üzerine indiğini size haber vereyim mi?
Onlar her günahkâr yalancının üzerine inerier.[45]
Fakat, o şeytanlar, kâfirlerdir ki, insanlara sihri (büyüyü)
öğretiyorlardı"[46]
buyurmuştur.[47]
Sihrin bu çeşidi, ikinci çeşit olarak hayırlı ve mü'min olan cinlerle kâfir şeytan olan cinlerden yardım
biçiminde gösterilmiştir.[48]
3- Suret ve tabiatların
değiştirilmesine güç yetirilebileceğine ve meselâ bir insanın merkep yapılabileceğine
inanılan şeydir ki, bu çeşit sihrin ilim adamları katında aslı ve hakikati
yoktur.[49]
Böyle olmakla beraber, sihrin insanlar üzerinde etkili olduğu ve
sinirlenen, büyülenen kişinin boş yere kendisini eşek sanarak eşeklenmeye yeltendiği de görülür.[50]
İbn Haldun da, bu hususta şu bilgiyi verir
"Sihir ve tılsım bir ilim olup, insan ruhu bunlarla ya
doğrudan doğruya, ya da dolayısıyla temel elemanlara tesir edebilir.
Doğrudan doğruya olanına sihir, dolayısıyla olanına tılsım denir.
İnsanlar ruhları itibarıyla bir cinsten iseler de taşıdıkları bazı
özellikleri dolayısıyla sınıflara ayrılırlar ve her sınıf da ayrı bir özellik
taşır.
İnsanlar üzerindeki tesirleri itibarıyla, sihirbazların ruhları üç
gruba ayrılır:
1. İstediklerini doğrudan
doğruya kalb ile etkilerler ki; filozofların sihir
adını verdikleri budur.
2. Feleklerin tabiat ve
mizaçlarından, yahut temel elemanlardan, ya da sayıların özelliklerinden
birisiyle etki yaparlar ki; buna tılsım denir ve bu, tesir yönünden birinci
gruptakine nisbetle çok zayıf ve düşük kalır.
3. Hariçte hiç aslı ve vücudu
olmadığı halde, yapılan ruhî tesir ve telkinlerle birtakım suretler ve hay aller hissettirilir ki; filozoflar, buna da, gözbağcılık
adını verirler.
Sihirbazların ruhlarındaki özellik, sair beşerî özellikler,
kendilerinde yaratılıştan mevcut olup, bunun fiil alanına çıkması ya riyâzâtla, ya da şeytanlara itaat ve tapmakla olabilir.
Peygamberlere gelince; onların ruhlarında öyle bir özellik vardır
ki, onlar bu özellikleriyle Allah'ı marifet ederler, Allah tarafından gelen
meleklerle görüşür ve konuşurlar. Allah'ın izni ve yardımıyla birtakım mucize
ve harikalar gösterirler."[51]
Sihir; peygamberlerin ne peygamberlik sıfatlarına, ne de
peygamberlik vazifelerine tesir edemez.
Ancak, peygamberlerin birer insan olmaları itibarıyla,
hastalanmaları nasıl tabiî ise, sihrin de kısa bir müddet için kendilerinin
bazı dış organları üzerinde az çok bir sarsıntı yapabileceği, bir donukluk, durgunluk
meydana getirebileceği mümkün görülmüştür.[52]
Sihir, fâsık, dinle ilgisi kesilmiş
kimselerde görülür. Böyle olan kişilerde keramet zuhur etmez.
Sihirbaz, yapmak istediği şeyi oluşturuncaya kadar, hertürlü sözden ve işten yararlanmaya çalışır. Keramette
ise, böyle şeylere gerek ve ihtiyaç duyulmaz. Keramet, ancak şeriata son
derecede bağlı, dince tehlikeli sayılan tutum ve davranışlardan son derecede
çekingen olan Allah dostlarından, kendiliğinden zuhur eder.
Mucizeye gelince; peygamberlerin, peygamberliklerini isbatlamak üzere Allah'ın izniyle gösterip inkarcılara
meydan okudukları birtakım olağanüstü işlerdir ki, bu vasıflarıyla kerametten
de ayrılırlar ve üstünlük taşırlar.[53]
Peygamberimiz Aleyhisselam, bir gün:
"İnsanı helâka sürükleyen yedi
şeyden çekininiz!" buyurmuştu.
"Yâ Rasûlallan!
Nedir bu tehlikeli şeyler?" diye sordular.
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"1. Allah'a şerik
koşmak,
2. Sihir yapmak,
3. Allah'ın öldürülmesini haram
kıldığı nefsi haksız yere öldürmek,
4. Ribâ
(faiz) yemek,
5. Yetim malı yemek,
6. Savaş meydanında dönüp
kaçmak,
7. Zinadan korunan, böyle birşey hatırından bile geçmeyen
Müslüman kadınlarına zina isnad etmek!" buyurdu.[54]
Yine Peygamberimiz Aleyhisselamın
buyurduklarına göre:
"Birşeye düğüm vurup efsun yapan
kişi sihir yapmış; sihir yapan da küfre sapmış (büyük bir günah işlemiş)
olur!"[55]
"Muhabbet vesaire için efsun yapmak, iplik okumak veya nüsha
yazmak suretiyle sihir yapmak, şirk-tir!"[56]
"Kim bir sihirbaza veya kâhine veya yıldızlara bakıp gaibden haber veren kimseye gider, ondan birşeyler sorar ve onun söylediklerini de doğrularsa,
Muhammed Aleyhisselama indirilmiş olanı inkâr etmiş
olur!"[57]
"Sihre inanan kişi, Cennete giremez!"[58]
Sihir ve sihirbazlık, öteden beri, birçok milletlerde; Araplarda,
Rumlarda, Hintlilerde, Acemlerde (İranlılarda),[59]
Mısırlılarda.. görülegelen tarihî bir vâkıadır.[60]
Nuh Aleyhisselamın torunu Erfahşed'in oğlu Kaynan,
sihirbazdı.[61]
Dahhâk b. Ulvan
b. Amlîk b. Âd, Babile
taraflarına vanp orada yerleştikten sonra Babil'i kurmuş, etrafta ne kadar sihirbaz varsa hepsini Babil'de toplamış, sihri öğrenmiş ve hatta sihirbazlıkta
önder olmuştu.[62]
Dahhâktan sonra, Babil'de
Nemrud (Nümrud) b. Ken'an (Feridun) hüküm sürdü. Kendisi, hey'et
ilmine vâkıftı. Her taraftaki hey'et bilginlerini Babil'de topladı. İbrahim Aleyhisselamı
ateşe atan, bu idi.[63]
Musa Aleyhisselamın karşısına 72
sihirbaz çıkarılmıştı. Bunların 70'i İsrail oğullarındandı, ikisi de Farslı
idi.[64]
İsrail oğullarından olan sihirbazlar, Musa Aleyhisselamın
mucizesi karşısında Müslüman olmuşlar ve Firavun tarafından astırılmışlardı.[65]
Farslı olan sihirbazlar ise, Müslüman olmamışlar ve kaçmışlardı.[66]
Süleyman Aleyhisselamın devrinde de,
sihirbazlık çok yaygındı. Süleyman Aleyhisselam, bu
hususta yazılan kitapları toplattırıp bir sandık içinde, kürsüsünün altına
gömdürmüştü.
Süleyman Aleyhisselamdan sonra, bu
kitaplar ortaya çıkarılarak:
"Bu, Allah'ın Süleyman'a indirdiği, onun da halktan
esirgediği, gizlediği ilimdir!" dediler ve onu din edindiler.
Yahudiler arasında sihirbazlık sürdü gitti.[67]
Sihirbazlıkla kâhinlik arasında sıkı bir münasebet vardı.
Musa Aleyhisselamın karşısına çıkarılan
sihirbazlar, Mısır başkâhinleri idi.[68]
İsa Aleyhisselamın devrinde de birçok başkâhinin bulunduğu ve hatta İsa Aleyhisselamın
asılmasını en başta onların istedikleri ve bu hususta en çok direnenin de
kâhin-i âzam olduğu görülür.[69]
Kehânet; gaibden haber vermek, falcılık,
bakıcılık etmek demektir.
Kişinin işlerini gözeten, yöneten kimseye de, kethüda mânâsına
olarak, kâhin denilir.[70]
Kâhin; gelecek zamanda olacak şeylerden haber veren ve kâinatın
sırlarına, gayb ilmine vâkıf olduğunu iddia eden
kimse demektir.[71]
Kâhinler; kendilerinin cinlerden tabileri bulunduğunu, onların görünüp
kendilerine haberler getirdiklerini söylerlerdi.
Kâhine arrâf ve müneccim de denilir.
Araplar, her ilim sahibine müneccim, tabibe de kâhin ismini
verirlerdi.
Arrâflar sözün gelişinden, işten,
halden soruşturup birşeyler anlarlar; bununla da, herşeye vâkıf olduklarını, çalınmış şeyleri, yitiklerin
yerlerini vesâireyi bildiklerini iddia ederlerdi.
Medine Yahudilerinden Kurayza ve Nadir
kabilelerine de, kitab sahibi, anlayış ve bilgi
sahibi oldukları için "Kâhinân=iki kâhin
kabile" denirdi.[72]
Önceleri, cinler, şeytanlar göklere çıkmaktan men edilmedikleri
için, göklerin ses dinleme yerlerine sinerek, yeryüzünde vuku bulacak ölüm,
yağmur... gibi hadiseler hakkında meleklerin kelamlarından işitebildiklerini
gelip kâhinlere haber verirler, onlar da bunları birtakım yalan dolanlarla
doldurulmuş olarak halka söylerlerdi.[73]
Peygamberimiz Aleyhisselamın peygamber
olarak gönderilmesi üzerine, cinler ve şeytanlar, göklere çıkmaktan, haber
hırsızlığından men edildiler.[74]
Kehânetin tarihi de, Tûfan'dan çok öncelerine çıkar.
Nuh Aleyhisselamın devrinde kâhinlik çok
yaygındı. Nuh Aleyhisselama muarız olan kral, çevre
halkına yazı yazarak, tapılmakta olan putlardan başka ilahlar olduğunu bilip
bilmediklerini sormuştu.[75]
Nuh Aleyhisselamın öldürülmesini emreden de, o
zamanın kâhini idi.[76]
İdris Aleyhisselamın
öldüğünü ortalığa yayan ilk kâhin de, şeytandı.[77]
Kâhinlerin en büyükleri, Mısır'da bulunuyordu.
Kâhinlerin kehânetleri, yıldızlar üzerine idi. Kâhinler; bütün
ilimlerin kendilerine yıldızlardan geldiğini ve gayb
haberlerinin onlar tarafından verildiğini, tabiat sırlarının onlar tarafından
öğretildiğini, bütün gizli ilimlerin onlar tarafından gösterildiğini iddia
ederlerdi.
Kâhinler; türlü türlü tılsımlar
düzerler, konuşur heykeller yaparlar, yürür sureti er çizerler, yüksek yüksek binalar çatarlar, tıp ilimlerini taşların üzerine
kazırlar, düşmanları yurtlarından men edecek birtakım şaşılacak şeyler
yaparlardı.
Kâhinlerin Mısır'da 85 şehri olup, bunlardan 45'i yeraltında, 4O'ı
da yerüstünde idi. Her şehirde kâhinlerden bir başkan bulunmakta, kâhinlerin
sayıları da binleri aşmakta idi.
Kâhinler; kâinatı yönettiğine inandıkları 7 yıldızdan birine yedi
yıl taparlar ve Mahir adını alırlardı.
Mahir, yedi yıldızdan her birine yedişer yıl taptıktan sonra, Kaaatır diye anılırdı.
Kaaatırlık mertebesine erişen kâhin,
kral ile oturur kalkardı.
Kral; kaaatırın görüşü ve reyi ile
hükmeder, onu görünce ayağa kalkar, ona saygı gösterirdi.
Kaaatır, her gün, kralın yanında
bulunmak üzere; giyinip kuşandıktan sonra, gider, kralın yanına otururdu.
Sonra, diğer kâhinler de, sanat ve hüner sahipleriyle birlikte
içeri girerler ve kaaatırın hizasında dururlardı.
Kâhinlerden her biri, bir yıldıza hizmet eder ve Arapların Abduşşems diye ad taktıkları gibi, bunlara da Yıldız Kulu
mânâsına gelen Abdulkevkeb adı verilirdi.
Kaaatır, mahir adını taşıyan
kâhinlerden birine:
"Sahibin nerede?" diye sorar, o da:
"Filan burçta, filan derecede, filan dakikada!" diye
cevap verirdi.
Kaaatır, yıldızların bulundukları
yeri öğreninceye kadar, hizasındaki mahirlere sorusunu tekrarladıktan sonra,
krala döner ve:
"Kralın bugün şöyle şöyle yapması,
şunu şunu yemesi, şu vakitte cinsel münasebette
bulunması yararlı görünüyor ve bütün göreceği şeyler yararlı görünüyor!"
derdi.
Kaaatırın önünde duran kâtip de, kaaatırın bütün söylediklerini yazardı.
Bundan sonra, kaaatır sanat ve hüner
sahiplerine döner; birer birer, onlara:
"Sen taş üzerine şöyle bir sureti şöylece çiz!" derdi.
Sanat sahipleri Dârü'l-Hikme merasimine gittikleri zaman da, o gün yapmaları
yararlı olacak işler, kendilerinin önlerine konulurdu.
Kral da kaaatırın söylediklerine göre
hareket ederdi.
Böyle, olan biten bütün şeyler, o gün, bir sahifeye
kaydedilir, sahife dürülüp bükülür, kralın mahzenine
konulurdu.[78]
Tûfan'dan sonra, Mısır'da bir müddet Nuh Aleyhisselamın
dini üzere kalındı. Kâhin adı ayıp sayıldı. Bunun yerine, buyruklarına karşı
gelinmez mânâsına olarak hâkim adı taşındı.[79]
Araplanda ilk kâhin de, Şıkk b. Huveyl, b. İrem, b. Sam,
b. Nuh idi.[80]
Arap kâhinleri arasında Satîh,
erişilemeyecek bir dereceye erişmiş, kendisine "Kâhinler Kâhini" diye
ad verilmişti.
Satîh gaibden
haber verir, şaşılacak şeyler anlatırdı.[81]
Yemen kralı Rebia b. Nasr,
bir rüya görmüş, ondan ürkmüştü.
Ülkesinde ne kadar kâhin, sihirbaz, falcı ve müneccim varsa,
hepsini yanına toplamış ve onlara:
"Ben bir rüya gördüm, ondan ürktüm. Bunun yorumunu bana
bildiriniz?" demişti.
Onlar:
"Rüyanı bize anlat da, sana yorumunu bildirelim?"
dediler.
Kral:
"Ben rüyamı size anlatırsam, bildireceğiniz yorumun
doğruluğuna emin ve mutmain olamam.
Rüyamı anlatmadan onu bilemeyen kimse, onun doğru yorumunu da
bilemez!" dedi.
İçlerinden birisi:
"Eğer kral böylesini istiyorsa, Satîh'a haber salsın!
Çünkü, ondan daha bilgili kimse yoktur![82]
Bu hususta sözlerine inanılabilecek en bilgili kişi odur!" dedi.[83]
Satîh'ın muasın
olan Şıkk b. Yeşkür de,
Araplar arasında yetişen İkinci Şıkk idi.
Kendisi, Arapların hakîmlerindendi.[84]
Hicretin 7. yılında idi ki; Müslüman olduğunu açıkladığı halde
münafıklıktan ayrılmayan ve sihirbazlıkta çok maharetli olan Yahudi Lebid b. A'sam'a, Yahudilerin elebaşıları:
"Ey Ebu'l-A'sam!
Sen bizim en bilgili sihirbazımızsın!
Muhammed bizim erkeklerimizi ve kadınlarımızı sihirledi,
büyüledi.
Biz ona karşı birşey yapamadık!
Sen onun bize neler yaptığını, dinimize nasıl aykırı davrandığını,
bizden kimleri öldürdüğünü veya sürgün ettiğini gördün!
Biz, bütün yaptıklarına karşı onu sihirleyip
cezalandırmak üzere seni tutuyor, görevlendiriyoruz!" dediler ve
Peygamberimiz Aleyhisselama sihir yapması için de üç
dinar (altın) verdiler.
Lebid b. A'sam,
Peygamberimiz Aleyhisselamın tarağıyla başından
taranmış saçlarını elde etmeye girişti.[85]
Yahudilerden bir genç; gelir gider, Peygamberimiz Aleyhisselamın işini tutardı.
Yahudiler, Peygamberimiz Aleyhisselamın
saç ve sakal tarantısıyla bazı tarak dişlerini elde edinceye kadar bu gencin
üzerine düştüler.[86]
Yahudi genci, Peygamberimiz Aleyhisselamın
saç tarantısıyla tarak dişlerini alıp Yahudilere verdi.[87]
Lebid b. A'sam,
istediğini ele geçirince, ona birtakım düğümler dövdü ve üfledi.
Bu düğümlenmiş ve üflenmiş saç tarantılarını, erkek hurmanın
kurumuş çiçek kapçığının içine koydu. Sonra, onu götürüp kuyunun içindeki
basamak taşının altına yerleştirdi.[88]
Bu kuyu, Zurayk oğullarına aitti.[89]
Lebid b. Asam sihir yaptıktan
sonra, Peygamberimiz Aleyhisselam hastalandı.[90]
Başının saçları dökülmeye başladı.[91]
Peygamberimiz Aleyhisselam, yapmadığı bir işi yapmış;[92]
zevcesine yaklaşmadığı halde, yaklaşmış gibi sanır oldu![93]
Peygamberimiz Aleyhisselamın gözlerinin feri de
azaldı.
Ashab-ı Kiram, hastalığını
yoklamaya geldiler.[94]
Hastalığı günlerce sürdü.[95]
Yemekten içmekten., kaldı.[96]
Peygamberimiz Aleyhisselam hastalanınca,
Lebid b. A'sam'ın kızkardeşlerinden birisi, Hz. Âişe'nin
yanına gelmişti.
Kadın, Peygamberimiz Aleyhisselamın
hastalandığını öğrenince, dönüp bunu kızkardeşlerine
ve Lebid'e haber verdi.
Onlardan birisi:
"Eğer o gerçekten peygamberse, kendisine bu iş haber verilir.
Aksi takdirde, bu sihir kendisine nereden gösterilir? En sonunda, aklı
başından gider. Böylece de, kavmimiz ve dindaşlarımız, umduklarına ermiş
olur!" dedi.
A'sam'ın kızları, Lebid'den
daha sihirbaz, daha beter idiler.
Yüce Allah, Peygamberine yapılan sihrin kim tarafından ve nasıl
yapıldığını ve konulan yerini gös-terdi.[97]
Hz. Âişe derki:
"Nihayet, Resûlullah Aleyhisselam, günün birinde tekrar tekrar
dua etti. Sonra da, bana:
'Ey Âişe! Yapmış olduğum duamı Allah'ın
kabul buyurduğunu biliyor musun? Bana meleklerden iki melek geldi[98]
Onlardan birisi:
'Sihirlenmiştir!' dedi.
Biri, öbürüne:
'Kim sihir yapmış ona?' diye sordu.
Öbürü:
'Lebid b. A'sam!'
dedi.
Biri, öbürüne:
'Sihir ne ile yapılmıştır?1 diye sordu.
Öbürü:
'Erkek hurmanın kurumuş çiçek kapçığı, tarak, saç sakal
tarantısıyla!' dedi.
Biri, öbürüne:
'Nerededir o?' diye sordu.
Öbürü:
'Zervan kuyusunda,[99]
basamak taşının altındadır!' dedi.
Biri, öbürüne:
'Onun şifa bulması ne iledir?' diye sordu.
Öbürü:
'Kuyu suyunun tamamıyla çekilip içindeki basamak taşının
kaldırılması ve altındaki kurumuş erkek hurma çiçeği kapçığının çıkarılması
suretiyledir!' dedi.
Bundan sonra, melekler havalanıp gittiler."[100]
Peygamberimiz Aleyhisselam, Hz. Ali ile Ammar b. Yâsir'i çağırdı.
Meleklerden işittiği şeyleri onlara beyan ve Zervan
kuyusuna hemen gitmelerini emir buyurunca, Hz. Ali ile Ammar
b. Yâsir, Zervan kuyusuna
gittiler. Kuyunun suyu kınaya boyanmış,[101]
kuyunun başındaki hurma ağaçlarının başları da, şeytan başları gibi idi.[102]
Hz. Ali ile Ammar b. Yâsir,
kuyunun suyunu çekip boşalttılar, içindeki basamak taşını kaldırdılar.
Taşın altındaki hurma çiçeği kapçığı.[103]
Peygamberimiz Aleyhisselamın tarağı, başının saç
tarantısı, üzerine iğneler saplanmış mumdan bir heykeli, yine üzerine onbir düğüm vurulmuş ve iğneler saplanmış bir yay kirişi
bulunup çıkarıldı .[104]
Yay kirişi üzerindeki düğümleri çözmeye güç yetirilemedi.[105]
Cebrail Aleyhisselam gelip Felak ve Nâs sûrelerinin
âyetlerini okudukça, düğümler çözülmeye başladı!
Peygamberimiz Aleyhisselam, her düğüm
çözüldükçe, önce elem, sonra rahatlık duymakta idi.[106]
En son düğüm çözüldüğü zaman, Peygamberimiz Aleyhisselam,
diz bağından boşanmış, kurtulmuş gibi açılıverdi.[107]
Yemek yemeye, su içmeye başladı.[108]
Peygamberimiz Aleyhisselam, emredip Zervan kuyusunu kapattırdı.[109] Lebid b. A'sam'a haber gönderdi ve:
"Allah bana senin yaptığın sihri haber verdi ve yerini de
gösterdi. Sen bunu ne için yaptın?" diye sordu.
Lebid:
"Dinar (altın) sevgisinden dolayı!" dedi.[110]
Peygamberimiz Aleyhisselama:
"Yâ Rasûlallan!
Onu öldürsen!" denildi.
Peygamberimiz Aleyhisselam:
"Onun sonunda göreceği ilahî azab,
daha şiddetlidir!" buyurdu.[111]
Bir daha onun ne yüzünü gördü, ne de bu suçunu anıp başına kaktı.[112]
Hayatına kasdetmiş olan Zurayk oğulları Yahudilerinden hiç kimseyi öldürmedi.[113]
Eban b. Saîd
b.Âs'ın soyu, Peygamberimiz Aleyhisselamın soyu ile
Abdi Menaf'ta birleşir.[114]
Eban'ın babası Ebu
Uhayha Saîd b. Âs, Kureyş müşriklerinin ulularındandı. Ebu
Uhayha'nın oğullarından Halid
ile Amr, ilk sıralarda Müslüman olmuşlardı.[115]
Eban, Ebu
Cehil'in halasının oğlu idi.[116]
Ebu Cehil gibi, o da, Peygamberimiz Aleyhisselamın azılı düşmanlarındandı.[117]
Kardeşleri Halid'le Amr
Müslüman oldukları zaman, onları, söylediği bir şiirle kınamıştı.[118]
Eban b. Saîd,
Hudeybiye seferinden önce, ticaret için Şam'a gitmiş,
orada bir Hıristiyan papazla karşılaşmıştı.
Eban, ona:
"Ben Kureyş kabilesinden bir
adamım. İçimizden bir adam çıktı. Kendisinin Resûlullah
olduğunu; Musa ve İsa gibi, kendisini de Allah'ın peygamber olarak gönderdiğini
iddia ediyor! Sen buna ne dersin?" diyerek Peygamberimiz Aleyhisselam hakkındaki görüşünü sorunca, papaz:
"O adamınızın adı nedir?" diye sordu.
Eban:
"Muhammedi" dedi.
Papaz:
"Ben onu sana tarif edeyim!" diyerek Peygamberimiz Aleyhisselamın şekil ve şemailini (fizikî yapısını),yaşını,
babasını, dedesini, soyunu anlattı.
Eban:
"O da, aynen böyledir!" dedi.
Papaz:
"Öyleyse, vallahi, o, önce Araplara, sonra da bütün yeryüzüne
galip ve hakim olacaktır! Sen o salih zâta benden
selam söyle!" dedi.
Eban, Mekke'ye döndüğü zaman, Peygamberimiz
Aleyhisselam ve ashabı hakkında, bizatihî, birşey söylemeden soruşturmalar yaptı. Aldığı bilgiler,
papazın söylediği gibi idi.
Eban; Peygamberimiz Aleyhisselamın H udeybiye'den
dönüşünden sonra, Hudeybiye musâlahasıy-la
Hayber seferi arasında, yani Hicretin 6. yılının sonu
ile 7. yılı arasında Müslüman oldu ve Müslümanlığını güzel amellerle
güzelleştirdi.[119]
Allah ondan razı olsun![120]
Haccac, Süleym
oğulları kabilesindendi.[121]
Kendisi çok zengindi. Süleym oğulları yurdundaki
altın madenleri ona aitti.[122]
Haccac; Süleym
oğulları kabilesinden bazı kimselerle birlikte, hayvanlarına binip Mekke'ye
doğru yola çıkmışlardı.
Korkunç bir vadide bulundukları sırada, gece karanlığı basınca,
orada oturakaldılar, yollarına devam edemediler.
Arkadaşları, Haccac'a:
"Ey Ebu Kilâb!
Kalk da, kendin ve arkadaşların için bir eman ve
selamet çaresine bak!" dediler.
Haccac, ayağa kalkıp arkadaşlarını
korumak üzere, onların çevresinde dolaşmaya ve:
"Selametle dönünceye kadar, kendim ve arkadaşlarım ve
binitlerimiz için şu vadideki her cinnîden Tanrı'ya
sığınırım!" demeye başladı.
O sırada, birisinin:
"Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin
bucaklarından geçip gitmeye gücünüz yeterse, haydi, geçip gidiniz! Allah'ın bahşedeceği bir kudretle olmadıkça,
asla geçip gidemezsiniz!"[123]
(Rahman: 33) diyerek seslendiğini işitti.
Haccac, Mekke'ye varınca, Kureyş müşriklerinin toplandıkları bir mecliste, bunu
onlara haber verdi.
Kureyş müşrikleri:
"Vallahi, ey Ebu Kilâb! Sen dinden çıktın, sapıttın.
Muhammed de, bu sözün kendisine vahyedildiğini
söylüyordu" dediler.
Haccac:
"Vallahi, ben bu sözü kulaklarımla işitin isimdir! Bunu şu arkadaşlarım da işitm işlerdir" dedi.[124]
Haccac, Peygamberimiz Aleyhisselamın nerede olduğunu sordu.
"Medine'dedir" denildi.[125]
Haccac; Peygamberimiz Aleyhisselamın Hayber'de
bulunduğu sırada Müslüman oldu ve Hayber'in fethinde
Peygamberimiz Aleyhisselamın yanında bulundu.[126]
Haccac; Medine'ye hicret ederek, Ümeyye b. Zeyd oğulları yanında
bir ev yapıp yerleşti ve orada bir mescid de yaptı.[127]
Allah ondan razı olsun![128]
Peygamberimiz Aleyhisselam, Hayber Yahudilerine bir yazı göndererek onları hakkı itiraf
ve kabule davet etti.
Onlara gönderdiği yazısında şöyle buyurdu:
"Bismillâhirrahmânirrahîm
Musa'nın ve kardeşinin dostu ve Musa'nın getirdiklerinin
doğrulayıcısı Muhammed Resûlullah tarafı ndandır.
Ey Tevrat ehli topluluğu!
Allah size Kitabınızda:
'Muhammed, Allah'ın Resûlüdür! Onunla birlikte bulunanlar da,
kâfirlere karşı çok şiddetli, kendi aralarında ise çok merhametlidirler.
Onları, hep rükû ve sücud halinde, Allah'tan lütuf ve
hoşnutluk dilerlerken görürsün. Onlar yüzlerindeki secde eserinden tanınırlar.
Bu, onların Tevrat'taki tavsif ve temsilleridir.
Onların İncil'deki tavsif ve temsilleri de, filizini çıkarmış, onu
kuvvetlendirmiş, kalınlaşmış, gövdesi üzerinde dimdik yükselmiş, ekincilerin
hoşuna giden bir ekin gibidir. Onlar, kâfirleri kızdırmak için yetiştirilmişlerdir.
Allah, onlardan iman eden, salih amellerde
bulunanlara, hem yarlıganma, hem büyük mükâfat va'd etmiştir1[129]
diye buyurmadı mı?
Siz bunu Kitabınızda muhakkak yazılı bulmuşsunuzdur.
Ben, size Allah hakkı için and
veriyorum!
Üzerinize indirilmiş olanlar için and
veriyorum!
Sizden önceki torunlara kudret helvası, selva kuşu eti yediren
Allah için and veriyorum!
Babalarınızı Firavun'dan ve onun yaptığı kötülüklerden
kurtarıncaya kadar denizi kurutan Allah için and
veriyorum!
Allah'ın size indirdiği Kitabda,
Muhammed'e iman edeceğiniz hakkındaki âyetleri bulmadığınızı bana haber
verebilir misiniz?![130]
Eğer bunu Kitabınızda bulmadınızsa, size zorlama yok![131]
'Artık iman ile küfür apaçık belli olmuştur...'[132]
Sizi Allah'a ve O'nun Peygamberine imana davet ediyorum!"[133]
[1] Belâzurî, Ensâbu'l-eşrâf, c. 1, s. 377.
[2] Yâkût,
Mu'cemu'l-büldân, c. 2, s.
258, 259.
[3] İbn
İshak, İbn Hişam ,Sîre,c.
4, s. 260, Vâkıdî, Megâzî,
c. 2, s. 555-556, İbn Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c.2, s. 88, Taberî,
Târih,c. 3, s. 83, İbn Kayyim, Zâdu'l-mead, c. 2, s. 135, Halebî, İnsânu'l-uyûn, c. 3, s. 179, Zürkânî,
Mevâhibü'l-ledünniye Şerhi,
c. 2, s.158.
[4] Vâkidî,
Megâzî, c. 2, s. 557, İbn Sa'd,
Tabakât, c. 2, s. 88, İbn Seyyid,
Uvün, c. 2, s. 1 07.
[5] Vâkıdı, Megâzî, c. 2, s. 557, İbn Sa'd, Tabakât, c. 2 s. 88.
[6] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 261, Vâkıdî, Megâzî,
c. 2, s. 557.
[7] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 261.
[8] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 260,261 , Vâkıdî, Megâzî,
c.2, s. 556, 557, İbn Sa'd, Tabakât,
c. 2, s. 88.
[9] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 260, 261 , Vâkıdî, Megâzî,
c. 2, s. 556, 557, İbn Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 88.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/433-434.
[10] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre,c.4,
s. 261,262.
[11] Vâkıdî, Megâzî, c. 2, s. 558.
[12] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre,c.4,
s. 262.
[13] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 558.
[14] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre,c.4,
s. 262.
[15] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 558.
[16] İbn
Esîr, Kâm il, c. 2, s. 208.
[17] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre,c.4,
s. 262.
[18] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 558.
[19] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 262,263.
[20] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre,c.4,
s. 263, Vâkıdî, Megâzî, c.
2, s. 559, İbn Esîr, Kâmil, c.2, s. 208.
[21] Vâkıdî, Megâzî, c. 2, s. 559.
[22] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre,c.4,
s. 263.
[23] Vâkıdî, Megâzî, c. 2, s. 559.
[24] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 263, Vâkıdî, Megâzî,
c. 2, s. 559, İbn Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 88, İbn Esîr, Kâmil, c.2, s. 208.
[25] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 263.
[26] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 559, İbn Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 88,
İbn Seyyid, Uyûnu'l-eser,
c. 2, s. 107.
[27] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre, c.
4, s. 264, Vâkıdî, c. 2, s. 559, İbn Sa'd, c. 2, s. 88.
[28] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 559.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/434-438.
[29] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre.c.4,
s. 264, Vâkıdî, Megâzî, c.
2, s. 559.
[30] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 559.
[31] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre,c.4,
s. 264.
[32] Vâkıdı, Megâzî, c.2, s. 559, İbn Sa'd, Tabakât, c. 2, s. 88.
[33] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre,c.4,
s. 264.
[34] Vâkıdî, Megâzî, c. 2, s. 559.
[35] İbn İshak. İbn Hişâm, c. 4, s. 264, Vâkıdî, c.2,
s. 559, İbn Sa'd, c. 2, s. 88.
[36] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 559, 560.
[37] İbn
İshak. İbn Hişâm, Sîre,c.4,
s. 264, Vâkıdî, Megâzî, c.
2, s. 560, İbn Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 88.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/439-440
[38] İbn
Esîr, Nihâye, c. 2, s. 346, Ebu'l-Beka,
Külliyât, s. 208.
[39] Firuzâbâdi, Kâm ûsu'l -muhît, c. 3, s. 305.
[40] Ebu'l-Beka,
Külliyet, s. 208, Bedrüddin Aynî, Umdetü'l-Kârî,
c. 1, s. 277.
[41] Mütercim
Asım Efendi, Kâmûs Tercemesi, c. 2, s. 382.
[42] A'râf 116.
[43] Taha: 66.
[44] Zuhruf 49.
[45] Şuarâ: 221, 222.
[46] Bakara:
102.
[47] Râgıb, Müfredâtü'l-Kûr'ân, s. 226.
[48] Fahru'r-Râzî, Tefsîr, c. 3, s. 206.
[49] Râgıb, Müfredâtü'l-Kûr'ân, s. 226.
[50] Mütercim
Asım Etendi, Kâmûs Tercemesi, c. 2, s. 382.
[51] İbn
Haldun, Mukaddime, c. 1, s. 414, 41 5.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/440-442.
[52] Kadı
Iyaz, eş-Şifâ,c.2, s. 197,199.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/442.
[53] Bedrüddin Aynî, Umdetu'l-Kârî, c. 21, s. 277.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/442-443.
[54] Buhârî, Sahih, c.
3, s. 195, Müslim, Sahih, c. 1 ,s.92, Beyhakî, Sünen,
c. 6, s. 284.
[55] Abdurrezzak, Musannef, c. 11, s. 17, Buhârî,
Sahih, c. 3, s. 195, Müslim, Sahih, c. 1, s. 92, Bedrüddin
Aynî, Umdetu'l-Kârî, c.21, s. 278,279.
[56] Ebu Dâvud, Sünen,
c. 4, s. 9,10.
[57] Heysemî, Mecmau'z-zevâid, c. 5, s. 118.
[58] Ahm ed b. Hanbel. Müsned.
c. 3. s. 399.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/443.
[59] Bedrüddin Aynî, Umdetu'l-Kârî, c. 21, s. 277.
[60] İbn
Habib, Kitâbu'l-muhabber, s. 388.
[61] İbn
Esîr, Kâmil, c. 2, s. 79.
[62] Dîneverî, Kitâbu'l-ahbâr, s. 4.
[63] Dineverî, Kitâbu'l-ahbâr, s. 8.
[64] İbn
Habib, Kitâbu'l-muhabber, s. 288.
[65] A'râf 115, 117,
126,Tâhâ: 62, 69, İbn Habib,
Kitâbu'l-muhabber, s. 388.
[66] İbn
Habib, Kitâbu'l-muhabber, s. 388.
[67] Taberî, Tefsîr, c.
1, s. 444, 446.
[68] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 102.
[69] Markos İncili,
14:53-64.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/444-445.
[70] Fîruzâbâdî, Kâmûsu'l-muhît, c. 4,
s. 266.
[71] İbn
Esîr, Nihâye,
c. 4, s. 214, Seyyid Şerif, Ta'rifât,
s. 122.
[72] İbn
Esîr. Nihâye,
c. 4, s..214, 215.
[73] Taberî, Tefsîr, c. 1, s.
444.
[74] Cinn: 8-9.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/445-446.
[75] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 150.
[76] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 59.
[77] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 56.
[78] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 102,1 03.
[79] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 106.
[80] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 97.
[81] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 93.
[82] İbn İshak. İbn Hişâm, Sîre.c.1, s. 15,16.
[83] Mes'ûdî, Ahbâru'z-zamân, s. 94.
[84] Mes'ûdî. Ahbâru'z-zamân. s. 98.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/446-448.
[85] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 197.
[86] Ebu'l-Fidâ, Tefsir, c. 4, s. 574, Diyarbekrî,
Târîhu'l-Hamîs, c. 2, s.
40, 41 .
[87] Ebu'l-Fidâ, Tefsir, c. 4, s. 574.
[88] İbn
Sa'd, Tabakât, c. 2, s.
197, Semhûdî, Vefa, c. 4, s. 11 37.
[89] Semhûdî, Vefa, c.
4, s. 1135.
[90] İbn
Ebi Şeybe'den naklen İbn
Abdi Rabbih, Ikdu'l-Ferîd, c. 6, s. 277, Diyarbekrî, Târıhu'l-ham fs, c. 2, s. 41.
[91] Ebu'l-Fidâ, Tefsir, c. 4, s. 574.
[92] İbn
Sa'd, Tabakât, c. 2, s.
197, Ahmed b. Hanbel, Müsned, c. 6, s. 75, Buhârî,
Sahih, c. 7, s. 28, 29, Müslim, Sahih, c. 4,s. 1720, İbn Mâce,
Sünen, c. 2, s. 1173.
[93] Buhârî, Sahih, c.
7, s. 88.
[94] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, t 2, s. 196, 197.
[95] Ahm ed b. Hanbel, c. 4, s. 367, İbn
Abdi Rabbih, Ikd, c. 6, s.
277.
[96] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 198.
[97] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 197, 198.
[98] İki
m elekten, soran İsrafil, cevaplayan da Cebrail Aleyhisselam
di (Bedrüddin Aynî, Um detu'l-Kârî,
c. 21, s. 280).
[99] İbn
Sa'd, Tabakât, c. 2, s.
196,198, Ahmed b. Hanbel, Müsned, c. 6, s. 57, Buhârî,
Sahih, c. 7, s. 28, 29, Müslim, Sahih, c. 4. s. 1720. İbn Mâce.
Sünen. c. 2. s. 1173.
[100] M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal Yayıncılık: 5/448-451.
[101] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 198,1 99, Semhûdî,
Vefau'l-vefâ, c. 4, s. 1138, Kastalânî,
Mevâhibü'l-ledünniye, c. 2,
s. 201.
[102] Ahmed b. Hanbel, Müsned, c. 6, s. 57, Buhârî, Sahîh, c. 7, s. 29.
[103] İbn
Sa'd, Tabakât, c. 2, s.
198, Semhûdî, Vefâu'l-vefa,
c. 4, s. 1138, Kastalânî, Mevâhibü'l-ledünniye, c. 2, s. 201.
[104] Bedrüddin Aynî, Umdetu'l-Kârî, c. 21, s. 282, Kastalânî,
Mevâhib, c. 2, s. 201 .
[105] Diyarbekrî, Târîhu'l-hamîs, c. 2, s. 41.
[106] Bedrüddin Aynî, Umdetu'l-Kârî, c. 21, s. 282, Kastalânî,
Mevâhib, c. 2, s. 201 .
[107] Ahmed b. Hanbel, Müsned, c. 5, s, 397, İbn
Abdi Rabbih, İkdu'l-Ferîd, c. 6, s.. 277, Ebu'l-Fidâ, Tefîr, c, 4, s, 574, Târihe
hamîs, c. 2,
s. 41.
[108] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 199.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/451.
[109] Buhârî,Sahıh, c.7, s. 29, Müslim, Sahih, c. 4, s. 1721, İbn Mâce, Sünen, c. 2, s. 1173.
[110] İbn
Hacer.Fethu'l-Bârî, c. 10,
s. 197, Semhûdî, Vefâu'l-vefâ,
c. 4, s. 1137.
[111] Bedrüddin Aynî, Umdetu'l-Kârî, c. 21, s. 282.
[112] İbn
Sa'd, Tabakâtü'l-kübrâ, c. 2, s. 199.
[113] Abdurrezzak, Musannef, c. 6, s. 65, İbn Sa'd, Tabakât, c. 2, s. 1 99.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/452.
[114] İbn
Esîr, Usdu'l-gâbe, c. 1, s.
46.
[115] İbn
Hacer, el-İsâbe, c. 1, s.
13.
[116] Zehebî, Siyeru a'lâmi'n-nübelâ, c. 1, s. 189.
[117] İbn
Esîr, Usdu'l-gâbe, c. 1, s.
46.
[118] İbn
İshak, İbn Hisam, Sîre, c.
4, s. 4, İbn Abdilberr, İstiâb,
c. 1, s. 62, İbn Esir, Usdu'l-gâbe,
c. 1, s. 46.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/452-453.
[119] İbn
Abdilberr, İstiâb, c. 1 ,
s. 62, İbn Esîr, Usdu'l-gâbe,
c. 1, s. 46, Diyarbekrî, Târîhu'l-hamîs, c. 2, s. 41.
[120] M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal Yayıncılık: 5/453.
[121] İbn Abdilberr, İstiâb, c.1 , s. 325, İbn Esîr, Usdu'l-gâbe, c. 1, s. 456, İbn Hacer,
el-İsâbe, c. 1,s.313.
[122] Vâkıdî, Megâzî, c. 2, s. 702, İbn Abdilberr,
İstiâb, c. 1, s. 326.
[123] Rahman:
33.
[124] İbn
Abdilberr, İstiâb, c. 1, s.
325, 326, İbn Esîr, Usdu'l-gâbe,
c. 1, s. 456, 457, İbn Hacer, el-İsâbe,
c. 1, s. 313.
[125] İbn
Hacer, el-İsâbe, c. 1 , s.
313.
[126] Vâkıdî, Megâzî, c.2, s. 702, İbn Hacer,
el-İsâbe, c. 1,s.313.
[127] İbn
Abdilberr, İstiâb, c. 1, s.
325, İbn Esîr, Usdu'l-gâbe,
c. 1, s. 456.
[128] M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal Yayıncılık: 5/454-455.
[129] Feth: 29.
[130] İbn
İshak, İbn Hişam, Sîre,c.2,
s. 193, Beyhakî, Sünen, c. 10, s. 180, Alâüddin Ali, Kenzu'l-ummâl, c. 10, s. 469.
[131] Bakara:
256.
[132] İbn
İshak. İbn Hişam, Sîre,c.2,
s. 193, Beyhakî, Sünen, c. 10, s. 180, Alâüddin Ali, Kenzu'l-ummâl, c. 10, s. 469.
[133] Aynı
kaynaklar.
M. Asım Köksal, İslam Tarihi, Köksal
Yayıncılık: 5/455-456.